جدول سوره‏های مکی و مدنی 

  دانشنامه اینترنتی قرآن

جدول سوره‏های مکی و مدنی در پایان این فصل به پیروی از سایر کتب علوم قرآنی که اسامی سور مکی و مدنی را به ترتیب نزول فهرست می‏کنند، نظری اجمالی بر این سوره‏ها خواهیم داشت. دوروایت ابن عباس و جابر بن زید، که سیوطی و دیگران آنها را در ترتیب نزول سور ملاک قرار داده‏اند، معمولا مورد استناد قرار می‏گیرند; ولی بعضی معتقدند:

این روایات به هیچ وجه قابل اعتماد نیست; زیرا روشن نیست که ابن‏عباس این ترتیب را از خود پیامبر اکرم‏6 فراگرفته یا از کسانی دیگر، که معلوم نیست چه کسانی بوده‏اند، یا از راه اجتهاد و نظر خود، که فقط برای خودش حجیت دارد. از نظر ارزش تاریخی نیز، ابن عباس جز زمان ناچیزی از حیات پیامبر را درک نکرده و بدیهی است که در نزول این همه سوره‏های قرآن حاضر و شاهد نبوده و اگر ترتیب او اجتهادی نباشد از دیگران شنیده که خبر بی‏مدرک است و حجیت ندارد. بنابراین تنها راه تشخیص ترتیب سوره‏های قرآنی و مکی یا مدنی بودن آنها، تدبر در مضامین آنها و تطبیق آن با اوضاع و احوال پیش از هجرت و پس از هجرت می‏باشد. چنان که مضامین سوره‏های انسان و عادیات و مطففین به مدنی بودن آنها گواهی می‏دهد; در حالی که در این روایات آنها را جزو سور مکی قرار داده‏اند (8) .

سیوطی روایت ابن عباس در ترتیب سوره‏های مکی و مدنی را در الاتقان، (ج‏1، ص‏31 -32) ذکر نموده است; در این روایت‏سوره «فاتحة‏الکتاب‏» ذکر نشده است. اما در روایتی که از جابر (ص‏81) نقل‏می‏کند، سوره فاتحه پنجمین سوره در ترتیب نزول سوره‏های مکی است. براساس این روایات تعداد سوره‏های مکی 86 سوره، ورقم سوره‏های مدنی، 28 است.

البته در مورد بعضی از سوره‏های قرآن کریم در مکی یا مدنی بودن آنها اختلاف نظر وجود دارد که به جهت پرهیز از طولانی شدن بحث، از آن صرف‏نظر می‏کنیم.

ما به تبعیت از التمهید که سوره «فاتحة‏الکتاب‏» را در ترتیب روایت ابن عباس قرارداده، جدول سوره‏ها را تنظیم کرده‏ایم. در این ترتیب آغاز هر سوره مورد نظر است. بنابراین اگر چند آیه از آغاز یک سوره نازل شده باشد، بعد سوره‏ای دیگر نازل و سپس آیات سوره نخست، تکمیل شود، در ترتیب نزول، سوره اول بر سوره دوم مقدم می‏شود.

جدول ترتیب نزول سوره‏های مکی (86 سوره)

ترتیب نزول - ترتیب مصحف - نام سوره

1 - 96 - العلق

2 - 98 - القلم

3 - 73 - المزمل

4 - 74 - المدثر

5 - 1 - الفاتحة

6 - 111 - المسد

7 - 81 - التکویر

8 - 87 - الاعلی

9 - 92 - اللیل

10 - 89 - الفجر

11 - 93 - الضحی

12 - 94 - الانشراح

13 - 103 - العصر

14 - 100 - العادیات

15 - 108 - الکوثر

16 - 102 - التکاثر

17 - 107 - الماعون

18 - 109 - الکافرون

19 - 105 - الفیل

20 - 113 - الفلق

21 - 114 - الناس

22 - 112 - التوحید

23 - 53 - النجم

24 - 80 - عبس

25 - 97 - القدر

26 - 91 - الشمس

27 - 85 - البروج

28 - 95 - التین

29 - 106 - قریش

30 - 101 - القارعة

31 - 75 - القیامة

32 - 104 - الهمزة

33 - 77 - المرسلات

34 - 50 - ق

35 - 90 - البلد

36 - 86 - الطارق

37 - 54 - القمر

38 - 38 - ص

39 - 7 - الاعراف

40 - 72 - الجن

41 - 36 - یس

42 - 25 - الفرقان

43 - 35 - فاطر

44 - 19 - مریم

45 - 20 - طه

46 - 56 - الواقعة

47 - 26 - الشعراء

48 - 27 - النمل

49 - 28 - القصص

50 - 17 - الاسراء

51 - 10 - یونس

52 - 11 - هود

53 - 12 - یوسف

54 - 15 - الحجر

55 - 6 - الانعام

56 - 37 - الصافات

57 - 31 - لقمان

58 - 34 - سبا

59 - 39 - الزمر

60 - 40 - غافر

61 - 41 - فصلت

62 - 42 - الشوری

63 - 43 - الزخرف

64 - 44 - الدخان

65 - 45 - الجاثیة

66 - 46 - الاحقاف

67 - 51 - الذاریات

68 - 88 - الغاشیة

69 - 18 - الکهف

70 - 16 - النحل

71 - 71 - نوح

72 - 14 - ابراهیم

73 - 21 - الانبیاء

74 - 23 - المؤمنون

75 - 32 - السجدة

76 - 52 - الطور

77 - 67 - الملک

78 - 69 - الحاقة

79 - 70 - المعارج

80 - 78 - النبا

81 - 79 - النازعات

82 - 82 - الانفطار

83 - 84 - الانشقاق

84 - 20 - الروم

85 - 29 - العنکبوت

86 - 83 - المطففین
 
جدول ترتیب نزول سوره های مدنی (28 سوره)

87 - 2 - البقرة

88 - 8 - الانفال

89 - 3 - آل عمران

90 - 33 - الاحزاب

91 - 60 - الممتحنة

92 - 4 - النساء

93 - 99 - الزلزال

94 - 57 - الحدید

95 - 47 - محمد(ص)

96 - 13 - الرعد

97 - 55 - الرحمن

98 - 76 - الانسان

99 - 65 - الطلاق

100 - 98 - البینة

101 - 59 - الحشر

102 - 110 - النصر

103 - 24 - النور

104 - 22 - الحج

105 - 63 - المنافقون

106 - 58 - المجادلة

107 - 49 - الحجرات

108 - 66 - التحریم

109 - 62 - الجمعة

110 - 64 - التغابن

111 - 61 - الصف

112 - 48 - الفتح

113 - 5 - المائدة

114 - 9 - براءة

آیات مستثنیات آیا در سوره‏های مکی، آیات مدنی و یا در سوره‏های مدنی، آیات مکی وجود دارد؟ بسیاری به این سؤال پاسخ مثبت داده‏اند. سیوطی در بیانی مفصل، استثنائات آیات در سوره‏های مکی و مدنی را ذکر کرده‏است; مثلا گفته است: «در سوره بقره که مدنی است، دو آیه استثناست، که آیات 109 (فاعفوا واصفحوا) و 272 (لیس علیک هدیهم) است و....» (9)

التمهید همین موارد را به تفصیل ذکر نموده ولی وجود استثنا را، چه در سوره‏های مکی و چه در سوره‏های مدنی، رد کرده است (10) .

در فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم، آیات مستثنیات براساس تفسیر کشاف زمخشری که با تنویر المقیاس من تفسیر ابن عباس و تاریخ القرآن، از ابوعبدالله زنجانی و المعجم المفهرس نیز هماهنگی دارد، در دو جدول توزیع کلمات مدنی در سوره‏های مکی به تفکیک سوره و آیه و توزیع کلمات مکی در سوره‏های مدنی به تفکیک سوره و آیه آورده شده و نتیجه بررسی آماری آن در جدول صفحه بعد نشان داده شده است (11) .

تعداد سوره‏های قرآن: 114

سوره‏های مکی: 86

سوره‏های مدنی: 28

تعداد آیات قرآن: 6236

آیات مکی: 4468

آیات مدنی: 1768

تعداد کلمات قرآن کریم: 77807

کلمات مکی: 45653

کلمات مدنی: 32154

تعداد سوره‏ها، آیات و کلمات قرآن کریم به تفکیک مکی و مدنی

نوع سوره - تعداد سوره‏ها - تعداد آیات - مدنی - مکی - تعداد کلمات - مکی - مدنی

مکی - 51 - 1683 - 1683 11492 - 11492-

مدنی - 26 - 1419 1419 - 26412 26412

مکی با آیات مدنی - 35 - 2930 - 2776 - 154 - 36154 - 34013 - 2142

مدنی با آیات مکی - 2 - 204 - 9 - 195 - 3748 - 148 - 3600

جمع - 114 - 6236 - 4468 - 1768 - 77807 - 45653 - 32154

به موجب این آمار، 4468 آیه مکی با 45653 کلمه و 1768 آیه مدنی با 32154 کلمه در قرآن مجید وجود دارد; یعنی 6/71% آیات مکی و 4/28% آن مدنی است. این نسبت‏ها برای کلمات به ترتیب 7/58% (حدود سه پنجم) و 3/41% (حدود دو پنجم) است.