سواد قرآني چيست ؟ 

آموزش عمومي قرآن از آن‌چنان اهميتي برخوردار است که اگرميزان وعمق دين‌شناسي ودين داري مردم را با ميزان آشنايي و انس آنها با قرآن کريم و معرفت خاندان پاک پيامبر اکرم عليهم السلام بسنجيم ، راه حقّي پيموده‌ايم. 

  از سوي ديگر، اگر دانش پايه‌ي مردم ، نسبت به قرآن ازحداقل قابل قبولي برخوردار نباشد ، ‌اين ضعف و نقصان در تمام ارکان ايمان و دين‌باوري آنها تأثير نامطلوب خواهد داشت. 

 اينک با اين سؤال مهم روبه رو هستيم که « حداقل دانش و مهارت قرآني و نسبتي که عموم مردم بايدبا قرآن کريم داشته باشند،چيست؟ » 

به نظر مي‌رسد در شرايط کنوني جامعه، سواد قرآني بايد از سه رکن اصلي تشکيل شود، که مي‌توان آن‌ها را در یک مثلث نشان داد :                                                          

ضلع اول را مي‌توان توانايي خواندن قرآن دانست. بديهي است کسي که توانايي خواندن متن قرآن را ندارد ،ازسوادقرآنی بی بهره است. 

 ضلع سوم يا قاعده مثلث نيزشرط لازم وازاهداف مهم هرآموزش و ازجمله آموزش قرآن است. هر فردی بايد هم به يادگيری قرآن علاقه داشته باشد وهم ارتباط مستمر با آن داشته باشدتا انس با قرآن ،آموخته های اورا به تدريج ارتقاء بخشد. 

 

   اماآنچه که گاهی کمتر موردتوجه قرار می گيردموضوع ضلع دوم مثلث يعنی درک معنای عبارات وآيات قرآن کريم است. 

  

   در قرآن و روايات ائمه عليهم السلام به قرائت قرآن، بسيار امر و توصيه شده است. ولي نکته قابل توجه اين است که قرائـت به چه معناست؟ قرائـت به معـناي خـواندن است؛ ولی هميشه جزئی از خواندن- چه در زبان عربي و چه در زبان فارسي- عبارت است از «درک معناي متن» .

  

  پس بايد آموزش عمومی قرآن کريم به نحوی باشدکه حداقل اين توانايی يعنی درک معنای عبارات وآيات ساده وپرکاربرد قرآن کريم را فرهم آورد. 

 آری درصورتی که اين سه مهارت که درسه ضلع يک مثلث نشان داده شده برای هرفردی فراهم آيد می توان آن فرد را نسبت به قرآن کريم ، با سواد دانست. 

 

آيا خواندن قرآن به شيوه‌ي رايج در جامعه ،هيچ فايده‌اي ندارد ؟! 

 تأکيد بر درک معناي عبارات و آيات ساده‌ي قرآن کريم در سواد قرآني به معناي آن نيست که خواندن قرآن کريم به شيوه‌ي رايج در جامعه، هيچ‌گونه فايده‌اي ندارد ! هرگز چنين نيست . 

 خواندن قرآن کريم هرچند بدون درک معنا باشد، مي‌تواند همراه با ثواب و پاداش بوده و حتي بر خواننده‌ي خود نيز تأثيرتربيتي داشته باشد. اما آن‌چه مهم است آن که تصور نکنيم قرآن کريم فقط براي ثواب و پاداش نازل شده است، بلکه همان‌طورکه خود قرآن بارها وبارها درآيات بسياري بيان کرده ، کتابي است براي هدايت همه‌ي مردم ؛کتابي که برنامه زندگي‌ما، در آن آمده است. پس بايد آن را خواند و آن را فهميد و در معنايش تدبّر و تفکر کرد تا منشأ عمل گردد. 

  

آيا خواندن ترجمه‌ قرآن ما را از آموختن سواد قرآني بي‌نياز نمي‌سازد ؟ 

پاسخ به اين سؤال باتوجه به نکات زير منفی است : 

1- هيچ ترجمه‌اي جايگزين متن قرآن کريم نمي‌شود و حظي که از خواندن و فهميدن کلام الهي نصيب خواننده مي‌شود،‌ قابل مقايسه با خواندن ترجمه آن نيست. 

     2- آموزش و يادگيري بايد از «تعميم» برخوردار باشد، بايد در حداقل زمان با تمرين و آموزش بتوان به حداکثر بازدهي دست يافت، نه آن‌که فرد براي درک ساده‌ترين عبارات قرآن، پيوسته نيازمند ترجمه باشد. 

 3- درک معناي عبارات و آيات قرآن کريم، نه تنها به درک مفاهيم قرآن کمک مي‌کند،‌ بلکه درک معارف اهل بيت عليهم‌السلام را نيزتسهيل و شيرين مي‌سازد. 

  

       باتوجه به رهنمودهای قرآن کريم وسنت معصومين عليهم السلام ونيز شرايط فرهنگی واجتماعی عصر ما ، سواد قرآنی حداقل دانش ومهارت مورد نياز در آموزش عمومی قرآن کريم است. 

   اميد است از يک سو همه افراد با آشنايی با سواد قرآنی انتظارات واهداف خود را از آموزش عمومی قرآن ارتقاء بخشند واز سوی ديگر استادان ،کارشناسان وبرنامه ريزان ، با توجه به اهميت موضوع « سوادقرآنی» وبا نقد وبررسی های خود به شکل گيری نگاهی نو ، درعرصه آموزش عمومی قرآن درسراسرکشورياری رسانند.ان شاءالله 

 گروه قرآن - دفتر برنامه‌ريزي و تأليف کتب درسي